Đồng
bào dân tộc Raglai ở Ninh Thuận có đàn đá Bác Ái, một loại nhạc cụ độc đáo từ cổ
xưa để lại, trong các lễ hội dân gian người ta còn dùng Mã La để phụ họa cho
múa, cho hát, nhưng có lẽ độc đáo hơn cả là đàn Cha Py, một loại nhạc cụ bằng ống
bương (tre) được các nghệ nhân người
Raglai chế tác và chơi trong các lễ hội dân gian, nhất là trong các ngày lễ tết
của đồng bào dân tộc như: lễ bỏ mả, lễ lúa mới, lễ xuống đồng, Tết Nguyên
Đán...
Các cụ già Raglai kể cha Py là loại đàn của người nghèo, vì lẽ một chiếc
đàn Mã La cổ loại tốt phải đổi bằng một con trâu hoặc hai con bò, một bộ Mã La
hoàn chỉnh phải từ 9 đến 12 chiếc, còm Cha Py thì ngược lại, chỉ một ngày đi rừng
tìm tre to về làm là hôm sau có thể chơi được rồi mà chẳng khác nào một bộ Mã
thu nhỏ.
Đàn Cha Py của đồng bào Raglai độc đáo ở
chỗ khi nghệ nhân đàn lên ta nghe như có suối chảy róc rách, như có tiếng đàn
Tơ Rưng, nghe kỹ như là đàn đá, nhắm mắt lại ta mường tượng như 8, 9 thanh niên
đang chơi Mã La vậy.
Hình thù đàn Cha Py đơn giản chỉ là một ống
tre to, người nghệ nhân tách vỏ tre lên là dây, sau đó họ vót miếng tre thật nhẵn
nhét vào giữa hai sợ dây song song, cứ như thế người ta làm từ 5 đến 8 miếng
tre, tùy theo vùng, ở Bác Aỏi thì có 8 miếng. Khi chơi người nghệ nhân áp một đầu
ống vào bụng, dùng hai hai vừa nâng đàn vừa lấy các ngón tay bật vào các miếng
tre, miếng tre rung lên trên hai sợi vỏ tre phát thành tiếng nhạc độc đáo. ở
Bác ái (Ninh Thuật) đồng bào Raglai thường dùng vào các ngày lễ, ngày tết, hầu
hết đồng bào đều biết chơi đàn này. Ngày nay, đàn Cha Py không còn bó gọn trong
cộng đồng người Raglai nữa mà tiếng vang của nó đã lan ra toàn quốc và quốc tế.
Cứ tết
đến, mùa xuân về, bên bếp lửa hồng, người già uống rượu cần, con trai đánh đà Cha Py, con gái múa sanh tiền, cùng
với Mã La phụ họa tạo nên một không khí hội hè vui tươi đến thâu canh suốt sáng. Cứ mỗi dịp như thế,
con trai bắt được vợ, con gái bắt được chồng, bởi tiếng đàng Cha Py của người
con trai làm bối rối người con gái, điệu múa của người con gái làm xiêu lòng
người con trai... Cứ như thế, mùa xuân ngày tết ở buôn (làng) người Raglai kéo
dài bất tận như tiếng đàn Cha Py vậy.
Chu Văn Thuận (sưu tầm)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét