Dân Ca Ê Đê. * BK/Huỳnh Tâm.

Truyền thống Dân ca Dao của Dân tộc Ê Đê có những đặc thù d ân gian, và có những tên gọi: Anăk Ê Ðê. Các tên gọi khác: Ra Ðê (hay Rhađê), Ê Đê Êgar, Ðê. Các nhóm địa Phương: Kpă, Adham, Krung, Mđhur, Ktul, Dliê, Hruê, Bih, Blô, Kah, Kdrao, Dong Kay, Dong Mak, Ening, Arul, Hwing, Ktlê, Êpan. Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Malayô-Pôlinêxia (ngữ hệ Nam Ðảo). Ngôn ngữ Ê Đê được ký âm bằng chữ Latinh.

Trống H’gơr Trong Đời Sống Dân Tộc Ê Đê. * BK/Huỳnh Tâm.

Ở Tây Nguyên, nhạc cụ dân gian luôn gắn bó với cuộc sống lao động, sinh hoạt văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc bản địa. Ðó không chỉ là những công cụ đuổi chim, thú rẫy mà còn là những nhạc cụ giải trí sau những ngày lao động mệt nhọc, nhạc cụ gắn với nghi lễ, tín ngưỡng riêng. Và trống h’gơr là một loại nhạc cụ như thế.

Giá trị của ché trong đời sống người Ê đê. * Huỳnh Tâm.

Đối với nhiều người Êđê, ché không đơn thuần chỉ là vật dụng, mà còn mang tính thiêng, là phương tiện giao lưu, gắn kết cộng đồng, dòng tộc.

Êđê là dân tộc ít người sinh sống miền Trung Tây Nguyên có vốn văn hóa truyền thống gắn liền với lịch sử phát triển của nền văn minh nương rẫy.

Sử Thi Khan Đam San của dân tộc Ê-Đê, Tây Nguyên. * Huỳnh Tâm sưu tầm

Sử thi chàng Đam San (còn gọi là Đăm Săn hay Đăm San) hay Bài ca chàng Đam San là một trường ca sử thi của dân tộc Ê-đê ở Tây Nguyên, tên tiếng Ê-đê gọi là Klei khan y Đam San, dài 2077 câu.

Tác phẩm được nhiều người sưu tầm, những lời kể có khác nhau, tuy nhiên cốt truyện tương đối giống nhau. Sử thi đã được in thành sách và tái bản nhiều lần. Một trong những bản được sử dụng nhiều nhất do công sứ Leopold Sabachier người Pháp sưu tầm, ghi âm, dịch sang tiếng Pháp và công bố năm 1933. Sau đó được Đào Tử Chí dịch sang tiếng Việt Nam. 

Nền Tảng Văn Hóa Tây Nguyên . * Huỳnh Tâm.

Những tác phẩm sử thi tiêu biểu.

Ngoài dân tộc Ê Đê, một số dân tộc khác ở Tây Nguyên cũng có loại hình tự sự trường thiên, người M’nông gọi là Ot Ndrông, người Bahnar gọi là Hơmon, người Jrai gọi là Hơri, người Mạ gọi là Nôtông, người Raglai gọi là Akhat Daluka. Đó là loại hình sử thi, trường ca - một loại hình sinh hoạt nghệ thuật độc đáo của người Tây Nguyên. Các nhà nghiên cứu phân chia thành hai dạng:

Thổ cẩm Ê Đê (Hoàng Thị Lê)

Một mẫu trang phục của người Ê Đê

Ơ vùng Tây Nguyên trước kia vẫn tồn tại một tập tục truyền thống khá đặc biệt, đó là trong các lễ cưới hỏi, người con gái luôn tự tay dệt các tấm chăn, áo, khố, thổ cẩm để làm quà tặng họ hàng nhà chồng. Có lẽ vì vậy mà đồng bào dân tộc ít người sống trên dải Trường Sơn – Tây Nguyên hầu như đều biết ít nhiều về nghề dệt thổ cẩm. Nổi bật và được nhiều người biết tới có lẽ phải kể đến thổ cẩm và những hoa văn trang trí trên thổ cẩm Êđê.

Lạ lùng lễ hỏi chồng của thiếu nữ Ê Đê (Sầm Thị Phong)

Lễ vật đi hỏi chồng của thiếu nữ Ê Đê.

Đến tuổi “cập kê”, các cô gái Ê Đê chủ động đi tìm người bạn đời của mình thông qua những dịp như hiếu hỉ, hội hè. Nếu chàng trai nào lọt vào “mắt xanh” của cô gái thì sau mùa màng cô sẽ thông báo cho bố mẹ để nhờ ông mai dẫn mối tới nhà trai để…dạm hỏi chồng.

Đối với nhiều người chuyện đi hỏi chồng của thiếu nữ Ê Đê trở thành sự lạ. Nhưng với đồng bào dân tộc Ê Đê người có quyền lực cao nhất trong gia đình người là phụ nữ. Họ được quyền chủ động cưới chồng, đàn ông cư trú phía nhà vợ, con cái mang họ mẹ.

Lễ khôn lớn của người Ê Đê (Trần Đoài)

Trong vòng đời của người Ê Đê, từ cậu bé trở thành chàng trai, thành người đàn ông biết gánh vác mọi công việc của buôn làng, nhất định phải thực hiện một lễ thức trọng đại, đó là Lễ khôn lớn hay Lễ trưởng thành, tiếng Ê Đê gọi là lễ MPú.

Ghế K’pan - biểu tượng sung túc của dân tộc Êđê (Tuấn Anh)

Đối với các gia đình Êđê, ngoài các bộ cồng chiêng, ché rượu… thì ghế K’pan cũng là một vật thiêng thể hiện sự sung túc giàu có của mỗi gia đình.

Để làm được một chiếc K’pan cần phải có sự giúp sức của cả buôn làng, chứ một gia đình khó lòng làm nổi, vì thế K’pan cũng có thể xem là biểu tượng thể hiện tinh thần đoàn kết giữa các gia đình trong cộng đồng buôn làng dân tộc Êđê.

Ghế K’pan - biểu tượng sung túc của dân tộc Êđê (Tuấn Anh)

Đối với các gia đình Êđê, ngoài các bộ cồng chiêng, ché rượu… thì ghế K’pan cũng là một vật thiêng thể hiện sự sung túc giàu có của mỗi gia đình.

Để làm được một chiếc K’pan cần phải có sự giúp sức của cả buôn làng, chứ một gia đình khó lòng làm nổi, vì thế K’pan cũng có thể xem là biểu tượng thể hiện tinh thần đoàn kết giữa các gia đình trong cộng đồng buôn làng dân tộc Êđê.

Dân ca dân nhạc Dân tộc Ê Đê (Đàm Minh Phượng)

 Dân tộc Ê Đê có tên tự gọi: Anăk Ê Ðê. Các tên gọi khác: Ra Ðê (hay Rhađê), Ê Đê Êgar, Ðê. Các nhóm địa Phương: Kpă, Adham, Krung, Mđhur, Ktul, Dliê, Hruê, Bih, Blô, Kah, Kdrao, Dong Kay, Dong Mak, Ening, Arul, Hwing, Ktlê, Êpan. Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Malayô-Pôlinêxia (ngữ hệ Nam Ðảo). Ngôn ngữ Ê Đê được ký âm bằng chữ Latinh.

Độc Đáo Lễ Trưởng Thành Của Dân Tộc Ê Đê (Hoàng Thị Khuyên)

Lễ trưởng thành của dân tộc Ê Đê bắt đầu bằng nghi thức rửa mặt của chàng trai ngoài bến nước của buôn làng. Từ sáng sớm, chàng trai được làm Lễ khôn lớn lặng lẽ đi ra bến nước trong bộ lễ phục truyền thống.

Các tour du lịch Hàn Quốc – du lich Han Quoc, hay tour du lịch Campuchia,tour du lịch Nhật Bản, du lịch Thái Lan … sẽ đưa bạn đến cả thế giới lễ hội đặc sắc!

Tái hiện lễ cầu mưa và cầu mùa dân tộc Ê Đê tại Hà Nội (Song Nguyên)

 Chuẩn bị cho lễ cầu mưa và cầu mùa.

Lễ cầu mưa (Kăm mah) và cầu mùa (Kăm buh) là một trong những nghi lễ nông nghiệp của người Ê Đê, đánh dấu thời điểm một mùa rẫy mới với mong muốn cầu cho mưa thuận gió hoà, nương rẫy tươi tốt, thóc lúa đầy kho. Vì vậy người Ê Đê chuẩn bị rất kỹ trước khi tiến hành nghi lễ này.

Con số 7 trong văn hóa truyền thống của dân tộc Êđê (Hoàng Thị Vinh)

Lễ rước K’pan của người Êđê ở Tây Nguyên

Trong văn hóa truyền thống của dân tộc Êđê, con số 7 có ý nghĩa đặc biệt, trở thành nét văn hóa vô cùng độc đáo, hiển hiện cụ thể trong đời sống hằng ngày.

Theo quan niệm của người Êđê, con số 7 là con số tâm linh, con số bình yên, no đủ, phát triển, bền vững. Cụ thể như, cầu thang nhà dài có bảy bậc lên xuống; dàn chiêng knah có 7 cái; đứa trẻ sinh ra sau 7 ngày phải làm lễ đặt tên mới được bình an…

Đồng bào Ê Đê tưng bừng mừng hội xuân (Sầm Minh Phong)

Thầy cúng đang làm các nghi lễ để mời Yàng về nhà gia chủ.

Trong những ngày đầu xuân này, đồng bào dân tộc Ê Đê (tỉnh Đắc Lắc) tạm gác hết việc đồng áng để cùng nhau vui chơi, ăn uống, múa hát mừng lễ "Mời Yàng về ăn cơm mới", kéo dài từ mồng Một tháng Giêng đến hết tháng 3 Âm lịch.

Lễ hỏi chồng của phụ nữ Êđê (Y Nguyên)

Nhà gái chuẩn bị lễ vật mang sang nhà trai hỏi chồng.

Một cô gái Êđê khi đã vừa ý một chàng trai nào đó, sẽ nhờ ông mối đem chiếc vòng đồng sang nhà trai để hỏi chồng. Chàng trai thấy "ưng bụng" thì sờ tay vào chiếc vòng đồng ấy, rồi làm lễ nhận vòng. Khi đó họ có quyền tìm hiểu nhau trước khi đi đến hôn nhân. Đây là nét văn hóa thể hiện rõ nét vai trò của người phụ nữ trong hôn nhân, truyền thống độc đáo của các dân tộc Tây Nguyên nói chung và dân tộc Êđê nói riêng.

Dân tộc Ê Đê (Hoàng Sa Vẳn)

Tên tự gọi: Anăk Ea Ðê, Ra Ðê (hay Rhađê), ê Ðê, êgar, Ðê.

Nhóm địa phương: Kpă, Adham, Krung, Mđhur, Ktul, Dliê, Hruê, Bih, Blô, Kah, Kdrao, Dong Kay, Dong Mak, Ening, Arul, Hwing, Ktlê, £pan...

Dân số: 306.333 người.

Dân tộc Êđê (Đàm Phiếu)

Yang Prong hay Yang Êa H'leo trong bia kí Champa là Ya Hliêv. Ngôi tháp được xây dựng dưới Triều Đại Jaya Simhavarman III tức Chế Mân (R'čăm Mâl hay Êčăm mâl) Trong thời kì Champa và Tây Nguyên tiến hành kháng chiến Mông- Nguyên cuối thế kỉ 13 đầu thế kỉ 14. Đánh dấu sự có mặt tộc người Oràng Đêy ( Êđê và Jrai) trên cao nguyên.Được gọi là Degar Pura tức xứ sở của Núi rừng

Nhà sàn dân tộc Ê Đê (Minh Trang)

1. Nha Ede crop

Ngôi nhà dài 42,5m, sàn cao 1,1m và rộng 6m, được dựng lại tại Bảo tàng năm 2000 trên cơ sở nhà của gia đình bà H’Đách Êban (người Êđê Kpạ) làm năm 1967 ở buôn Ky, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc.

Dân tộc Ê Đê (Hoàng Thị Vinh)

Cửa nhà sàn của người Ê Đê

Dân tộc Ê-đê có gần 40 vạn người, sống tập trung chủ yếu ở tỉnh Đắk Lắk và một phần ở các huyện phía tây hai tỉnh Khánh Hòa, Phú Yên. Người Ê-đê có các tên gọi khác là Ănăk Êđê, Rađê, Êđê – Egar, Đê. Người Ê-đê có tới 17 nhóm địa phương. Tiếng nói người Ê-đê thuộc hệ ngôn ngữ Nam Đảo.