LỄ CẤP SẮC CỦA DÂN TỘC DAO TIỀN, VÀ DAO QUẦN CHẸT. * Biên khảo Huỳnh Tâm.

DẪN NHẬP:

ĐỊNH VỊ VĂN HÓA VÀ NGHI LỄ CẤP SẮC.

Trong nghiên cứu văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam, lễ Cấp Sắc của người Dao là một trường hợp tiêu biểu của hình thức nghi lễ chuyển đổi trạng thái (rite de passage) theo mô hình của Arnold van Gennep và Victor Turner. Đây là một nghi lễ mang tính cấu trúc cao, thể hiện sự quá độ từ tuổi vị thành niên sang địa vị xã hội trưởng thành, đồng thời khẳng định tính chính danh của người đàn ông trong cộng đồng.

LỄ HỘI CẤP SẮC CỦA DÂN TỘC DAO ĐỎ TÂY BẮC. * Biên khảo Huỳnh Tâm.

Khảo luận về triết lý, nhân văn và bản sắc văn hóa.

* Nghi lễ cấp sắc ngày cuối lễ hội cấp sắc người Dao Đỏ.

DẪN NHẬP.

Trong không gian văn hóa Việt Nam đa tộc người, dân tộc Dao Đỏ ở vùng núi phía Bắc, đặc biệt tại các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái, Sơn La đã kiến tạo một hệ nghi lễ đặc thù, trong đó “Lễ Hội Cấp Sắc” giữ vai trò trung tâm.

BẢN SẮC VĂN HÓA VÀ SỨC SỐNG CỦA CỘNG ĐỒNG DÂN TỘC DAO. * Biên khảo Huỳnh Tâm.

DẪN NHẬP.

Trên không gian núi non trùng điệp của vùng Đông Bắc Việt Nam, tỉnh Cao Bằng là nơi hội tụ nhiều cộng đồng tộc người với bản sắc phong phú, trong đó dân tộc Dao giữ một vị trí đặc biệt. Sống chủ yếu trên các triền núi cao và các thung lũng tương đối bằng phẳng, người Dao quần cư thành từng cụm bản nhỏ, gọi là “lũng” thường từ 15 đến 20 nếp nhà, như những “ốc đảo văn hóa” giữa thiên nhiên hùng vĩ.

NGHI LỄ CẤP SẮC 12 ĐÈN CỦA DÂN TỘC DAO ĐỎ TẠI LÀO CAI. * Biên khảo Huỳnh Tâm.

Khảo luận nhân học văn hóa học.

DẪN NHẬP.

Trong kho tàng văn hóa đa sắc của các dân tộc Việt Nam, cộng đồng Dao Đỏ tại tỉnh Lào Cai sở hữu một nghi lễ đặc biệt mà sức sống của nó vượt khỏi giá trị lễ nghi để trở thành trụ cột của căn tính, chuẩn mực đạo đức, và thước đo nhân phẩm của cả cộng đồng: Lễ Cấp Sắc, đặc biệt là Cấp Sắc 12 đèn, cấp bậc cao nhất, thiêng liêng nhất trong thế giới tâm linh của người Dao.

TRUYỀN THỐNG LỄ CẤP SẮC DÂN TỘC DAO ĐỎ TÂY BẮC VIỆT NAM. * Biên khảo Huỳnh Tâm.

LỜI DẪN NHẬP.

Giữa vùng sơn cước trùng điệp của Tây Bắc Việt Nam, cộng đồng Dao Đỏ đã xây dựng một hệ thống văn hóa độc đáo, trong đó “Lễ Cấp Sắc” đứng ở vị trí trung tâm như một nghi thức thiên định vị thân phận, căn tính và đạo sống của con người. Đây không chỉ là một nghi lễ trưởng thành; đó là một ngưỡng cửa nhân sinh, một khế ước thiêng liêng nối kết con người với tổ tiên, thần linh, cộng đồng và chính nội tâm đạo đức của mình.

Đến bản Tả Phìn xem người Dao làm trống. * Triệu Minh Bắc.

Đến bản Tả Phìn xem người Dao làm trống

Nghề làm trống vốn được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong gia đình, dòng họ người Dao đỏ ở bản Tả Phìn, huyện Sapa, tỉnh Lào Cai. Trống đối với người Dao đỏ là vật dụng rất quan trọng và cần thiết.

Bản sắc văn hóa người Dao ở Lãng Công * Bạch Nga.

Thôn Thành Công (xã Lãng Công, Sông Lô) là địa phương duy nhất trong tỉnh có đồng bào dân tộc Dao sinh sống. Trong xu thế hội nhập, giao thoa nền văn hóa, đồng bào dân tộc Dao nơi đây luôn có ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Theo tục lệ, cứ vào các ngày mùng: 3/3; 8/4; 6/6 âm lịch hàng năm, đồng bào Dao ở Lãng Công lại làm các món xôi đen, xôi đỏ, xôi tím, bánh dùng rồi đem ra miếu thờ. Ngoài số xôi, bánh để thờ thần Núi, người dân còn làm thêm xôi, bánh để đem biếu gia đình nhà ngoại. Theo ông Trưởng bản Đặng Văn Sinh, các loại xôi có màu sắc khác lạ ở Thành Công được chế biến từ gạo nếp trộn với nước lá xôi đỏ, tím, đen giã nhuyễn. Xôi dẻo vừa độ, thơm ngon và trông rất đẹp mắt.

Tục cưới hỏi của người Dao ở Điện biên * Hoàng Hải.

Lễ cưới hỏi của người Dao, Điện Biên Ở tỉnh Điện Biên, dân tộc Dao (hay có nơi còn phiên âm là Dạo) sống nhiều tại địa bàn huyện Tủa Chùa, gồm 2 loại: Dao tiền và Dao quần chẹt (chặt). Nhà ở của người Dao làm theo kiểu nhà sàn hoặc nhà trệt nhưng phổ biến nhất là kiểu nhà nửa sàn nửa trệt, nơi có sàn sẽ làm chỗ ngủ với quan niệm cách rời mặt đất sạch sẽ, thoáng mát có lợi cho sức khỏe. Ngày xưa, theo truyền thống bố mẹ chọn vợ,

Người Dao Quần Chẹt đón Tết Nhảy * Vân Nam.

Hàng năm cứ mỗi độ đông về, cánh mai rừng nở rộ là người dân tộc Dao Quần Chẹt đón một năm mới, một Tết Nhảy mới mang đậm bản sắc dân tộc.

Cách thành phố Hòa Bình chừng 15km, thẳng theo hướng Đà Bắc ta bắt gặp khu du canh, du cư của người dân tộc Dao Quần Chẹt. Chúng tôi đến xóm Rãnh, xã Toàn Sơn huyện Đà Bắc vào đúng dịp giáp Tết Nguyên đán Kỷ Sửu. Không khí đón Tết của người dân tộc nơi đây đã rộ lên bởi tiếng cồng, tiếng chiêng cùng với tiếng xập xèng đã vang vang trong bản. Bởi hàng năm cứ đến ngày 15.12 âm lịch là người Dao Quần Chẹt dù làm ăn ở đâu xa cũng phải về để “hậu tạ” tổ tiên và chuẩn bị làm lễ “ hứa” đầu năm mới. Già làng đi thông báo với bà con xóm bản chuẩn bị ăn Tết tập thể.

Người Dao đỏ Nà Hỳ giữ “hồn” dân tộc * Hà Linh.

Sinh sống rải rác ở 3 bản: Huổi Cơ Dạo, Sín Chải 1 và 2 của xã Nà Hỳ, những năm qua hơn 200 hộ dân người Dao đỏ cùng chung sống với nhiều dân tộc khác, như: Thái, Mông, Khơ Mú... song lại hết sức hòa đồng. Điều đáng nói, khi đến đây, ta vẫn nhận biết được họ bằng nhiều nét đặc trưng riêng biệt mà không lẫn với các dân tộc khác.

Đám cưới của người Dao Tiền * Xuân Trường.

 Một người cao niên bên nhà trai đưa cô dâu vào phòng cưới. Từ phút này, cô dâu là người nhà họ Bàn.

Với người Dao Tiền, được làm đám cưới theo đúng phong tục của ông bà để đón dâu về nhà chồng là một hạnh phúc lớn. Nhưng không phải ai cũng có niềm vui ấy vì rất tốn kém.

NGHI LỄ THỜ CÚNG TỔ TIÊN TRONG ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI DAO QUẦN CHẸT (Đinh Huyền Trang)

Bàn Thờ của người Dao

Ở Tuyên Quang, đồng bào Dao Quần Chẹt cư trú chủ yếu ở các xã Thanh Phát, Hợp Hoà, Kháng Nhật (huyện Sơn Dương). Phong tục tập quán của đồng bào phong phú, đặc sắc và được gìn giữ. Trong đời sống văn hóa tinh thần, đồng bào Dao Quần Chẹt coi trọng đạo lý, sống nghĩa tình, thể hiện cách ứng xử của mình thông qua các nghi lễ truyền thống như: Nghi lễ trong chu kỳ đời người, được thể hiện qua những tập tục trong sinh đẻ và nuôi dạy con, lễ cấp sắc nghi lễ cưới xin, ma chay. Đặc biệt là các nghi lễ tín ngưỡng liên quan đến thờ cúng tổ tiên luôn được đồng bào duy trì, thể hiện qua tục lệ tách tổ, dựng tổ mới.

Giấy dó của người Dao đỏ (Thanh Tấn)

Giấy dó là sản phẩm phổ biến dùng trong nghi thức cúng tế của người Dao đỏ.

Nghề làm giấy dó của người Dao đỏ ở xã Nậm Lành, huyện Văn Chấn (Yên Bái) tuy không phát triển thành một làng nghề truyền thống, nhưng đã và đang tồn tại như một minh chứng cho bàn tay tài hoa và những giá trị văn hóa lâu đời.

Đặc trưng văn hóa người Dao ( Minh Trang)

Tục cưới hỏi.

Trước đây, tục tảo hon khá phổ biến ở người Dao, tuổi kết hôn thường dưới tuổi 18. Tục lệ cưới xin bo gồm nhiều nghi lễ phức tạp, mỗi nhóm lại có nghi lễ riêng.

Hôn lễ thường phải trải qua 4 bước:

Ẩm thực của người Dao (Minh Phiếu)

Xôi: Giống như một số tộc người anh em, người Dao cũng thường xuyên đồ xôi để ăn trong những ngày Tết và lễ như: lễ vào nhà mới, lễ cưới hoặc trong những ngày gia đình nhờ anh em giúp cây ruộng, gieo trồng ngô lúa, làm chuồng trại gia súc. Đặc biệt, trong Tết Thanh minh nhiều nhà còn đồ xôi nhiều màu.

Bản người Dao bên thác Mạ Héc ( Giang Lam)

Đám cưới của người Dao đỏ Thôm Táu.

Nắng chan hòa tỏa xuống những mái nhà sàn. Xa xa, thấp thoáng bóng dáng sơn nữ xinh tươi trong váy áo truyền thống khiến khung cảnh ngày mới của bản người Dao thôn Thôm Táu, xã Phù Lưu (Hàm Yên) hiện lên thật nên thơ, trữ tình.

Giai điệu bản Dao

Lễ cấp sắc của người Dao ( Đàm Minh Phượng)

Lễ cấp sắc của người Dao

Tục cấp sắc được xem là buổi lễ quan trọng trong cuộc đời của người Dao, đặc biệt là những người đàn ông Dao. Trong những ngày diễn ra cấp sắc, người thụ lễ không được nói tục, chửi bậy, không được gần gũi phụ nữ.

ĐỘC ĐÁO LỄ CẤP SẮC CỦA NGƯỜI DAO TIỀN Ở CAO BẰNG (HOÀNG MINH KHUYÊN)

Theo phong tục tập quán của người Dao Tiền ở Cao Bằng, nam giới đã có vợ con phải làm lễ cấp sắc để chứng tỏ người đó đã trưởng thành, có vị thế trong xã hội và cũng nhằm đặt tên âm cho người con trai đó.

Đây là điểm khác biệt của người Dao Tiền ở Cao Bằng với các nhóm người Dao khác là làm lễ cấp sắc cho người con trai từ tuổi vị thành niên trở lên và coi đây là sự trưởng thành đủ điều kiện kết hôn. 

Sắc màu Dao Thanh Y ở vùng Đông Bắc (Hồng Nhung)

Người Dao Thanh Y Quảng Ninh.

 Người Dao ở Quảng Ninh có hai nhánh: Dao Thanh Phán và Dao Thanh Y, trong đo người Dao Thanh Y chủ yếu cư trú tại Hoành Bồ, Tiên Yên, Hải Hà, Bình Liêu với các giá trị văn hóa dân tộc đang dần bị mai một bởi nhiều yếu tố.

Tục lệ đám ma của người Dao áo dài ở Nặm Đăm (Đàm Minh Phiếu)

Người Dao khi qua đời nếu là đàn ông thì con trai phải chăm sóc, cắt tóc, tắm rửa sạch sẽ thay quần áo cho tử tế, lấy đồng tiền xu nhét vào 2 mắt, mồm, tai rồi lấy vải trắng trùm vào. Nếu là đàn bà thì các con dâu cùng con trai chăm sóc, gội đầu tử tế, thay quần áo, đầu lấy khăn đỏ trùm vào rồi lấy vải trắng trùm vào.