Lễ cấp sắc của người Dao Thanh Phán.
Huyện Ba Chẽ hiện có 14 dân
tộc anh em cùng chung cư, có đến 80% dân số, người dân tộc thiểu số. Dao (Thanh Y, Thanh Phán, Lô Gang) chiếm 45,2%.
Nét văn hóa Tết đặc trưng nhất đó là nghi lễ nhảy lửa. Có lẽ do cuộc sống gắn
bó với thiên nhiên lâu đời, nên dân tộc Dao rất coi trọng
các vị thần linh như: Thần
Lửa, thần Rừng, thần Nước, thần Núi. Trong đó, thần Lửa đem lại cho họ sức mạnh, sự tự tin và dũng cảm trong quá trình chinh phục tự nhiên.
Lễ nghi thức nhảy lửa, có vai trò quan trọng của thầy cúng với các vật dụng tạo âm thanh như trống được làm từ cây gù hương, mặt trống được
làm bằng da con sơn dương,
lễ vật cúng gồm 1 con gà trống, 5 chén rượu, 5 chén chè, 1 bát gạo được bọc
trong 1 mảnh vải trắng, 1 thanh kiếm. Việc da thịt con người tiếp xúc được với lửa mang những
nét huyền bí và khoa học chưa thể giải thích được.
Vốn là cư dân nông
nghiệp, từ bao đời nay, phụ nữ dân tộc Dao đều coi trọng việc ăn mặc, cách chọn hoa văn thêu lên trang phục thể hiện
những khát vọng sống, tâm tư và tình cảm. Trang phục
của dân tộc Dao Thanh Phán được mặc trong đời sống
hàng ngày, đặc biệt trang phục
nữ giới.
Trên các con đường ra chợ, lên nương,
lễ hội, sẽ nhìn thấy những tốp phụ nữ mặc trang phục truyền thống, và trên môi
vơi nụ cưới duyên dáng hoặc sinh hoạt trong nhà. Điểm đặc biệt trong trang phục nữ Dao thêu tay khá hoa văn cầu kỳ. Các họa tiết không theo mẫu in sẵn mà được thực hiện thành thục bằng sự khéo léo, nổi trội hơn cả là họa tiết hình chân chó, đây là biểu tượng vị thủy tổ của dân tộc Dao.
Họ cho rằng tổ tiên luôn đi theo để phù hộ, tránh được mọi tai ương, bất
trắc. Bên cạnh đó là các họa tiết hoa văn phản
ánh đời sống văn hóa của dân tộc Dao như hình lưỡi bừa, con đường,
con chim, súng, ruột chó, cây sâm, mặt trời, con
người, cầu vồng, cây hẹ, hoa đậu đũa, hạt dưa nương, lá cây.
Trong đời sống văn hoá tinh thần, hát dân ca của dân tộc Dao cũng rất phong phú, được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Hát dân ca được chia thành hát ru, hát vui chơi, hát giao duyên, hát đối đáp nam nữ, nhưng hát đối đáp là thông dụng hơn. Hát đối đáp thường áp dụng khi làm quen, tìm hiểu nhau, chia làm hai
bên nam - nữ, tối thiểu mỗi bên có một người. Chủ đề gồm các bài hát ca ngợi tình yêu đôi lứa, quê hương, đất nước, lao động, sản xuất.
Dân tộc Dao Thanh Phán đón Tết sớm. Từ 15 tháng chạp trở đi, tất cả
anh em họ hàng trong dòng tộc tổ chức
ăn Tết tại nhà lớn (nhà tổ), để tạ ơn tổ tiên đã phù hộ cho dòng họ một năm mạnh khỏe,
bình an, làm ăn thuận lợi. Lễ cúng gia tiên gồm 6 con gà mái, 1 con gà
trống, nếu đối với người nhập đồng lễ tạ ơn thêm 1 con gà trống, thịt lợn,
bánh trưng, rượu. Sau khi
ăn Tết tại nhà lớn, các gia đình trong gia tộc mới ăn Tết tại nhà riêng.
Cộng đồng dân tộc Dao ở Ba Chẽ cho
biết: Hát đối của dân tộc Dao ở Ba Chẽ hay
còn gọi là hát giao duyên là làn điệu dân ca đặc sắc trong kho tàng văn nghệ dân gian của đồng bào dân tộc Dao. Hát đối được dùng trong các ngày tết, ngày hội với nội dung đề
cập đến sinh hoạt, đời sống của người dân.
Đúng như tên gọi của nó, hát đối là hình thức đối đáp giữa một nhóm nam và một nhóm nữ, để bày tỏ tình yêu nam nữ. Lời ca trong hát giao duyên của dân tộc Dao Thanh Y thường
mộc mạc, giản dị nhưng lại ẩn chứa nhiều tình cảm sâu lắng, nhất là khi trai gái
hát tìm bạn.
Thông qua hát đối, đã có nhiều đôi trai gái nên
vợ, nên chồng… Vì vậy, hát đối có một ý nghĩa quan trọng, nó như một sợi dây vô hình kết nối giữa các nhóm
người có thể chưa hề quen biết với nhau.
Hát đối mang nặng âm hưởng dân ca, khi điệu đối cất lên không
cần nhạc cụ hay điệu múa đi kèm. Người hát có thể hát bất cứ lúc nào, địa điểm nào, chỉ cần có người để hát đối là có thể hát cùng. Vì vậy, hát đối được ví như tiếng hát chân tình,
nguồn suối mát lành trong
tâm hồn của dân tộc Dao nơi đây. Có lẽ vì thế, người Dao ở Ba Chẽ trước đây hầu hết ai cũng biết hát đối.
Bảo tồn những làn điệu dân ca truyền thống, như hát đối của dân tộc Dao Thanh Y tại xã Nam Sơn. Hát đối của dân tộc Dao Thanh Phán tại xã Đồn Đạc. Cần phục dựng văn hóa đồng bào dân tộc Dao Thanh Phán,
Thanh Y.
Những bài hát đối là một phần trong đời sống
văn hóa tinh thần không thể thiếu của dân tộc Dao. Bản sắc rất
riêng trong vườn hoa văn hóa dân tộc ở vùng miền núi Đông Bắc của tỉnh Quảng
Ninh.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét