Trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân tộc Dao Thanh Phán.
Nếu ai không am tường hơi khó nhận được sự hay của làn điệu dân ca đặc sắc. Đến nay, nghi thức hát giao duyên, đối đáp và
trao khăn của các chàng trai, cô gái luôn được người Dao chú trọng gìn giữ và
lưu truyền.
Hát giao duyên kỳ diệu thu hút ứng đối giữa nam và nữ,
thông qua câu hát, chàng trai và cô gái tìm hiểu thông tin về xuất thân, sở
thích hay quan niệm sống của nhau, cũng có khi là để trêu đùa nhau. Lời ca mang
đậm chất trữ tình đằm thắm, mượt mà, thể hiện nét tươi sáng, giản dị của tâm
hồn người Dao.
Hát giao duyên không chỉ dành cho nam nữ thanh niên mà người trung niên hay
cao tuổi đều có thể tham gia hát đối đáp, hát gọi bạn. Hát giao duyên thể hiện
được tính cách của con người, sự linh hoạt trong ứng biến câu hát, từ đó hai
bên sẽ hiểu nhau hơn và tìm cho mình người bạn, người yêu phù hợp, người bạn
tâm giao. Ngoài ra, trong hát giao duyên còn có thể loại hát đối đáp giữa nam
và nữ đã có vợ, có chồng. Nội dung hát chủ yếu là ca ngợi thiên nhiên, hỏi thăm
sức khỏe, lao động sản xuất hay để cùng giãi bày tâm sự, mục đích là thưởng
thức tài nghệ của nhau.
Trong đời sống người Dao, hát giao duyên không chỉ diễn ra lúc nông nhàn mà
còn hát trong dịp lễ, tết, lên nương, xuống chợ, đám cưới để chúc mừng gia đình
đón cô dâu mới, chúc đôi vợ chồng trẻ trăm năm hạnh phúc. Theo phong tục, trai
gái khác bản mới hát giao duyên, muốn hát phải xin phép trưởng bản hoặc gia
chủ. Có thể hát ở nhà hoặc ngoài trời.
Người biết hát giao duyên là người biết lắng nghe, chịu khó học hỏi. Bởi
chỉ có thể nghe trực tiếp trong các cuộc hát giao duyên, trong nhiều bối cảnh khác
nhau mới là cách học đầy đủ, phong phú và sâu sắc nhất vì dường như rất ít
người ghi chép lại đầy đủ nội dung các bài hát giao duyên, các bài hát chủ yếu
do người hát tự ứng tác, đặt lời theo giai điệu truyền thống.
Một thứ không thể thiếu khi các chàng trai, cô gái mặc bộ trang phục dân
tộc mình đó là chiếc khăn. Nam thường vắt khăn trên vai, nữ cầm ở tay. Trai gái
người Dao hát giao duyên để tìm hiểu, tìm được người bạn tâm đầu ý hợp, khi đó
họ trao nhau chiếc khăn để làm tin, gửi gắm tình cảm. Theo phong tục của người
Dao, trong khi hát giao duyên, chàng trai phải hát để cô gái đồng ý cho chàng
trai tìm hiểu, nếu không cô gái phải trao cho chàng trai chiếc khăn để làm tin.
Chiếc khăn như tín vật giữa hai người, trở thành đồ vật quan trọng đối với người
con trai. Sau khi trao nhau chiếc khăn, bằng tiếng hát của mình, hai người đã
ngỏ ý với nhau và hẹn ngày gặp mặt. Nếu thấy hợp nhau, quý nhau mới nên duyên
vợ chồng.
Hiện nay, hát giao duyên được người dân tộc Dao gìn giữ môt văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, số người biết hát làn điệu
giao duyên trao khăn ngày còn lại rất ít, nguyên nhân do tiếng
Dao rất khó và khó hiểu. Các làn điệu phổ biến mang tính chất truyền miệng,
không có sự kế thừa; lớp trẻ hiện nay ít có thời gian tìm hiểu và không am hiểu
nên không đam mê, học hỏi; người cao tuổi, nghệ nhân có hiểu biết và có thể hát
không nhiều.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét