Văn Hóa Dân Tộc Dao Thanh Phán và Dao Thanh Y. * Biên Khảo Huỳnh Tâm.

Dân tộc Dao Thanh Y cư trú tại Hoành Bồ, Tiên Yên, Hải Hà, Bình Liêu có đặc thù văn hóa cổ tuyền ngàn đời, đến nay hầu như đang dần bị mai một bởi nhiều yếu tố lịch sử và đời sống.

Hầu hết các dân tộc đều thay đổi ít nhiều về nếp sống đầy thử thách do môi trường, và khí hậu, Chúng ta đến trung du miền núi tiếp cận với các xã Bằng Cả, Hoành Bồ, ở đây hiện có 5 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó có người dân tộc Dao Thanh Y chiếm trên 97%. Về giá trị văn hóa phi vật thể của người dân tộc Dao Thanh Y, Thể hiện rõ nét về Hội làng, lễ Cấp Sắc, hát Giao duyên, Thêu thùa, Tục cưới hỏi, Ma chay, được duy trì và bảo tồn truyền thống từ thời xa xưa cho đến nay vẫn thế không thay đổi, va cũng không sáng tại đổi mới. Các nghi lễ, phong tục của người dân tộc Dao Thanh Y đã trở thành dấu ấn trong tiềm thức, là nét đẹp văn hóa tinh thần không thể thiếu của mỗi người dân nơi đây và cũng là một nét sinh hoạt văn hóa duy nhất của cộng đồng, tất nhiên mang đặc trưng văn hóa truyền thống.

Từ bao đời nay, người Dao Thanh Y sinh sống chủ yếu bằng nghề nông nghiệp, kết hợp với trồng và khai thác rừng. Họ sống thành từng bản, mỗi bản chừng vài chục đến vài trăm hộ. Cũng giống như các dân tộc anh em khác, người dân tộc Dao Thanh Y có đời sống văn hoá tinh thần rất phong phú. Trong đó, lễ cấp sắc là một trong những nét văn hoá đặc sắc nhất mang hình thức lễ hội dân gian. Đây là tục lệ mà tất cả đàn ông Dao Thanh Y đều phải trải qua. Lễ cấp sắc là lễ đặt tên cúng cơm cho con trai. Sau khi đặt tên theo phong tục của người dân tộc Dao Thanh Y, người con trai có đầy đủ các quyền tham gia mọi sinh hoạt của cộng đồng.

Hiện nay, ngay tại các địa phương cũng đã hình thành và phát triển mạnh phong trào xã hội các hoạt động văn hoá dân gian trong lễ hội truyền thống.

Người dân tộc Dao Thanh Y thường tổ chức lễ hội truyền thống tạo thành văn hoá lành mạnh nào là Dân ca, dân vũ, dân nhạc và các trò chơi dân tộc truyền thống. Cho thấy, các lễ hội không những là nơi giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc mà thông qua đó, nhiều phong tục tập quán tốt đẹp của người dân tộc thiểu số cũng đã được khôi phục lại một cách rất tự nhiên và được phát huy giá trị ngay trong cuộc sống.

Vốn văn hóa các dân tộc, đặc biệt là dân tộc Dao Thanh Y, đang dần mất đi, thì việc bảo tồn và phát huy, phục dựng lại các giá trị văn hóa ấy trong cuộc sống đương đại rất cần thiết để bảo tồn bản sắc văn hóa tộc người dân tộc Dao Thanh Y.

* Biên Khảo Huỳnh Tâm.