Đại diện làng tay phải cầm khiên, tay trái cầm con dao chuyển động biểu diễn từng động tác múa Chiêng Khiên thi triển tuyệt đẹp. Những động
tác khong khác nào chiến binh thời thượng
cổ chiến đấu, thể hiện nét oai phong,
hùng tráng.
Vốn dân tộc Ca Dong sinh sống trong môi trường rừng núi, Chiêng Khiên được xem là loại vũ khí tự vệ không thể thiếu. Chiêng Khiên luôn là điều quan tâm thường trực và ưu tiên hàng đầu của đàn ông và thanh
niên trai tráng của dân tộc Ca Dong thuở xưa. Chiêng Khiên như báu vật, từ lâu đã ăn sâu vào
tiềm thức trong cộng đồng người Ca Dong. Chiêng Khiên đã trở thành biểu tượng cho tinh
thần thượng võ bảo vệ thôn, làng của các chàng trai Ca Dong dũng cảm. Nó còn là vật bất ly thân, không người đàn ông hay thanh niên Ca Dong nào mà không có cồng khiên, dân tộc Ca Dong nhà nhà không thể thiếu Chiêng Khiên treo trên
vách nhà rông, vừa để trai làng tập luyện phòng khi gặp hiểm họa.
Khiên của dân tộc Ca Dong.
Được biết hoàn thành một bộ cồng khiên phải trải qua nhiều công đoạn, và tuân thủ các luật tục của người Ca Dong rất nghiêm ngặt. Chiêng Khiên được làm từ gỗ nguyên thân và sử dụng các dụng cụ như dao, rìu, đục. Người chịu trách nhiệm cúng khiên phải là người lớn tuổi nhất trong gia đình hoặc mời già làng thực hiện nghi thức cúng khiên bằng việc lấy tiết gà bôi lên miếng gỗ làm khiên để cầu mong thần
linh che chở, và ban những điều may mắn khi sử dụng cồng khiên.
Đặc biệt Khiên có dáng tựa hình thoi, dài từ 65-70cm, rộng từ 30-35cm. Phía ngoài bịt da trâu, lấy từ lễ hiến sinh trâu sau khi cộng đồng thực hiện nghi lễ ăn mừng
lúa mới của làng. Bên trong khiên có 2 quay móc vòng cung bằng cây mây được gắn chặt vào miếng gỗ có hình bán nguyệt để dễ dàng luồn tay vào khi sử dụng. Đi kèm khiên
là một con dao có lưỡi bằng sắt dát mỏng, nhọn, sắc bén, có
cán bằng gỗ xoài, dài khoảng 70cm. Ở phần giữa cán dao có một cái khâu bằng kim loại dùng để giữ chặt lưỡi dao. Phần trên cán dao có một cái khâu bằng sắt để giữ đầu cán và một cây sắt nhỏ dài khoảng 2cm, trên đó có dây đeo
bằng sợi mây thắt kiểu con tít.
Được biết, tộc người
Ca Dong thuở xưa ở nhà thì tổ chức bố phòng. Khi
chọn đất lập làng, người Ca Dong cũng tính toán đến điều kiện địa hình thuận tiện cho việc bố trí phòng thủ. Người Ca Dong chặt cây rào xung quanh làng, có đào hào và cắm chông thò, cạm bẫy. Trên cổng vào làng, có treo mỏ bằng ống tre để báo động. Mỗi làng đều tổ chức đội tự quản gồm những thanh niên trai tráng khỏe mạnh, mưu
trí, dũng cảm để tự vệ dưới sự
chỉ huy của già làng. Khiên rất quan trọng
để phòng vệ bản thân mọi lúc, mọi nơi, phòng ngừa mối đe dọa từ thú rừng hay chống lại các thế lực tấn công từ bên ngoài vào làng.
Khi người Ca Dong đi rừng, đi rẫy hay đi đâu xa, đàn ông thường mang theo giáo, mác, ná và khiên. Còn với phụ nữ, những thiếu niên Ca Dong khi theo mẹ, anh chị đi rừng tìm nấm, bẻ măng, lên rẫy, cũng mang theo rựa,
dao phát rẫy để đề phòng bất trắc. Từ xưa đến
nay, người Ca Dong dùng khiên làm vũ khí tự vệ đi đôi với cách thức phòng thủ, chứ chưa hề dùng để giải quyết mâu thuẫn trong cộng đồng Ca Dong với nhau. Có lẽ, quá trình sử dụng khiên, đàn ông Ca Dong hiểu rằng, cần phải biết phương thức dùng khiên để phòng vệ.
Người dân tộc Ca Dong sinh sống
tại huyện Bắc Trà My thì khiên vẫn sử dụng
như đạo cụ tham gia những điệu múa cồng chiêng của nam nữ Ca Dong trong các lễ hội truyền thống của làng, gồm những lễ mừng trưởng thành, lễ ăn trâu huê mừng được mùa, lễ cúng bến nước.
Điệu múa khiên thể hiện tư thế dũng mãnh của các chàng trai.
Lúc chống đỡ, khi tấn công, tay cầm dao, tay cầm khiên thế thủ hay tấn công nhịp nhàng.
Làn Khiên
Nhịp điệu lúc múa khiên nhằm giúp cho lễ hội thêm rộn ràng, sôi động, còn mục đích sâu xa là tạo ý thức trong phòng vệ cho mọi thành viên trong cộng đồng làng tộc người Ca Dong.
Muốn hiểu về một chàng trai Ca Dong, hãy quan
sát cách múa khiên của họ. Điệu múa khiên giúp cho thế hệ trẻ Ca Dong hiểu ông bà mình đã đối phó với thế lực từ bên ngoài,
với thú dữ để tự bảo vệ bản thân, bảo vệ thôn, làng như thế nào. Ngày nay việc chế tác khiên của người Ca Dong hầu
như mai một. Khiên chỉ còn hình ảnh ký ức của kho tàng văn hóa dân tộc Ca Dong một thời.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét