Từng lời câu hát gửi đến người thương.
Những làn điệu hát giao duyên từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa đặc sắc riêng có của người dân tộc Dao
Thanh Y ở thôn Khe Sú xã Thượng Y Công, TP. Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Đây là lối hát đối đáp giữa nam với nữ đậm chất dân gian, được người dân tộc Dao Thanh Y sử dụng trong nhiều
dịp cưới hỏi, lễ cấp sắc, hội làng cầu mưa thuận gió hòa,
mùa màng tươi tốt. Trong các sự kiện trọng đại, hát giao duyên được ví như cơi trầu mở đầu câu chuyện và thường có lời sẵn theo những
nguyên tắc nhất định, không thể xê dịch.
Lời ca của hát giao duyên gồm có 7 chữ, thường được gọi
là "Thất ngôn trường thiên", cũng có khi xen câu tứ ngôn, ngũ ngôn, thể hiện được
sự giàu đẹp, hấp dẫn của ngôn ngữ Dao. Giá trị văn hóa của hát đối giao duyên chính là định hướng giáo dục con người hiểu
biết cội nguồn dân tộc, quê hương, gìn giữ và phát huy những truyền
thống tốt đẹp của dân tộc.
Người dân tộc
Dao Thanh Y cũng có thể hát giao duyên bất cứ lúc nào, khi lên nương, đi hội, hay đơn giản là những câu chào hỏi thường ngày được người dân tộc Dao
Thanh Y sáng tạo thành những câu hát giao duyên dễ đi vào lòng người. Lời ca trong hát giao duyên của người dân tộc Dao Thanh Y thường mộc mạc, giản
dị nhưng lại ẩn chứa nhiều ý tứ, nhất là khi trai gái
hát giao duyên tìm bạn. Những câu hát giao duyên ngọt ngào dẫn lối trái tim của các chàng trai, cô gái người dân tộc Dao Thanh Y. Để
rồi từ đó, nhiều chuyện tình được kết trái ngọt trăm năm. Có thể nói, đây là nội dung hay
thú vị nhất trong hát dao duyên của dân tộc Dao Thanh Y. Từ
nội dung, đến giai điệu truyền thống, các cô gái sẽ cảm nhận được sự
thông minh, dí dỏm qua sự ứng
tác của các chàng trai và có tể đối đáp lại một cách ý tứ, sắc sảo.
Chàng trai:
Mặt trời đã chiếu ngang sườn núi,
Em ngồi ở đó, em đợi ai.
Anh đến rủ em cùng lên
núi hái cây thuốc về cứu muôn dân.
Cô gái:
Em ngồi em đợi anh lên núi,
Hái lá thuốc về để cứu người.
Xóm làng mạnh khỏe vui cày cấy,
dựng xây làng bản mãi yên vui.
Trước mỗi câu hát giao duyên, dân tộc Dao Thanh Y thường
hò đệm ngân dài, da diết, trầm bổng,
nghe say đắm lòng người. Sau đó là lời tâm tình, thủ thỉ. Chàng trai nắm tay cô gái và hát:
Hai bên tình hòa hợp một ý,
Ước định ngàn năm chẳng lừa nhau.
Nếu là duyên do trời ban định,
Hai bên đầu cầu thuận một lòng.
Các cung bậc tình cảm diễn ra nhẹ nhàng, đa dạng, song điều làm cho người nghe thấy day dứt
nhất chính là lời trai gái chia tay:
Quay chân lui bước nước mắt rơi,
Chẳng biết khi nào mới gặp gỡ.
Gặp gỡ một lần nhớ vạn lần,
Mong khi hội ngộ vẫn duyên này.
Nhàn rỗi một mình lòng chẳng vui,
Ra vào thường thường được thấy nhau.
Ước gì hóa thân thành
lá dong,
Cho nàng gói muối, ngọt bốn
mùa.
Nhưng âm nhạc là dòng chảy cũng có lúc cổ truyên bị mai một, nếu không cách tân
hóa.
Các bài hát đối đáp giao duyên của dân tộc Dao Thanh Y, thường được chép bằng chữ Hán Nôm, chia
thành nhiều phần, lời hát gần gũi với đời sống thường nhật của bà con. Chính vì vậy việc trao truyền những lời ca cổ tới thế hệ trẻ là một thử thách khó.
Hát giao duyên của dân tộc Dao Thanh Y đứng trước nguy cơ mai một, chính vì vậy nỗ lực cùng các nghệ nhân sưu tầm, truyền dạy cho
thế hệ trẻ nhằm bảo tồn và phát huy loại hình nghệ thuật độc đáo, góp
phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Nhận thức được làn điệu đối đáp giao duyên là
tài sản vô giá của cộng đồng, đã dành
nhiều thời gian và công sức để sưu tầm, lưu giữ. Tuy nhiên đã sưu tầm và lưu giữ được 6 tập sách ghi chép với rất nhiều
bài hát với lời ca cổ. Mỗi khi
lễ hội làn điệu hát đối đáp van vọng khắp thôn làng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét